We gebruiken allemaal dagelijks apps: om filmpjes te kijken, berichten te sturen, of gewoon om even de tijd te doden. Vaak staan we er niet bij stil hoeveel gegevens we daarbij weggeven. Toch gebeurt er achter de schermen veel met die data, soms méér dan u zou willen. Daarom is privacy tegenwoordig een belangrijk onderwerp, en zien we steeds vaker collectieve acties bij privacyschending.
In deze blog leg ik u uit waarom privacy(schending) zo actueel is, wat een collectieve actie precies inhoudt, wat er speelde in de TikTok-zaak, en hoe u zich in de toekomst kunt aansluiten bij dit soort acties.
Waarom is privacy schending een actueel onderwerp?
Apps en websites verzamelen graag gegevens over u: waar u bent, wat u leuk vindt en hoe lang u ergens naar kijkt. Met die informatie kunnen ze geld verdienen, bijvoorbeeld door gerichte advertenties te verkopen. Dat is op zich niet verkeerd, zolang u daar maar duidelijk toestemming voor heeft gegeven en bedrijven netjes omgaan met uw gegevens. Maar in de praktijk gaat het daar nog vaak mis. Bedrijven verzamelen soms veel meer gegevens dan nodig is, of delen die met anderen zonder dat u het weet. En omdat veel apps miljoenen gebruikers hebben, kan één fout meteen heel veel mensen raken. Aandacht voor privacy is belangrijk, het gaat immers om uw persoonlijke informatie en u heeft daarom recht op duidelijkheid en bescherming.
Wat is een collectieve actie?
Als een bedrijf de privacy van veel mensen tegelijk schendt, is het voor een individuele gebruiker bijna onmogelijk om zelf een rechtszaak te beginnen. Dat kost tijd, geld en energie. Bovendien gaat het vaak om kleine bedragen per persoon, maar gezamenlijk om enorme schade.
Een collectieve actie biedt dan uitkomst. Daarbij stapt een organisatie namens een grote groep mensen naar de rechter. Dat heeft enkele voordelen:
- U hoeft zelf geen advocaat in te schakelen;
- De kosten worden gedeeld, waardoor het betaalbaar blijft;
- Het bedrijf voelt meer druk, omdat de zaak meteen over veel mensen gaat;
- De uitkomst geldt voor iedereen die meedoet.
Collectieve acties worden de laatste jaren steeds vaker ingezet bij privacyschending, omdat zulke schendingen bijna altijd grote groepen tegelijk raken.
De TikTok-zaak: wat was er aan de hand?
Een bekend voorbeeld van een dergelijke actie is de zaak tegen TikTok. Verschillende organisaties vonden dat TikTok onvoldoende uitleg gaf over welke gegevens het verzamelde, hoe die werden gebruikt, en of het verzamelen van die gegevens überhaupt wel mocht. Vooral de gegevens van kinderen waren daarbij een belangrijk punt. Omdat miljoenen Nederlanders TikTok gebruiken, was het onmogelijk dat al die mensen afzonderlijk naar de rechter zouden stappen. Daarom is er gekozen voor een collectieve actie: één zaak namens alle gebruikers die mogelijk schade hebben geleden. De rechter heeft inmiddels bepaald dat bepaalde vormen van privacy-schade, zoals het gebruiken van gegevens zonder duidelijke toestemming, wél kunnen leiden tot een schadevergoeding. Daarmee is de weg vrijgemaakt voor een verdere beoordeling van de zaak. Dat betekent niet dat iedereen automatisch geld krijgt, maar wél dat de organisaties mogen doorprocederen voor alle betrokken gebruikers.
Hoe kunt u zich in de toekomst aanmelden voor een collectieve actie?
Wilt u in de toekomst meedoen aan een collectieve actie over privacy? Dan gaat dat meestal heel eenvoudig:
- Zoek de organisatie die de actie voert. Dit kan een consumentenorganisatie zijn, een privacy-stichting, of een belangenclub. Stichting Data Bescherming Nederland, of Stichting Take Back Your Privacy zijn voorbeelden van zo’n organisatie;
- Meldt u aan via hun website. Vaak hoeft u alleen uw naam en e-mailadres achter te laten. Het kost meestal niets;
- U blijft automatisch op de hoogte. U ontvangt updates over de zaak, en wanneer er ooit een vergoeding komt, wordt u daarover geïnformeerd;
- Geen risico. De organisatie draagt doorgaans de kosten van de procedure. U hoeft dus niet bang te zijn dat het u geld kost.
Conclusie
Privacy lijkt soms een “ver van je bed”-onderwerp, maar dat is het niet. Uw gegevens zeggen veel over wie u bent en hoe u leeft. Als bedrijven daar onzorgvuldig mee omgaan, mag u daar iets van zeggen. Via een collectieve actie kan dat zelfs zonder dat u zelf de rechtszaal in hoeft. Door u aan te melden bij een collectieve actie laat u zien dat u uw rechten serieus neemt. En u helpt mee om bedrijven verantwoordelijk te houden voor hoe ze met uw gegevens omgaan.
Heeft u naar aanleiding van deze blog nog vragen of heeft u andere juridische vragen, kom dan gerust langs op een van onze inloopspreekuren. Het is ook mogelijk om een afspraak te maken via de website. De actuele openingstijden vindt u op onze website.
Deze blog is geschreven door Arne van der Spank. Arne is bachelorstudent Rechtsgeleerdheid aan Radboud University.